PEYV Û GOTINÊN SOSRET

PEYV Û GOTINÊN SOSRET

 

Kurdî ji destpêka sedsala bîstan bi vir da bi assimilation, integration û ji çaryeka dawîn a vê sedsalê bi vir da jî li ser navê kurdîya sade bi peyvên sosret ên beravêtî, bi tercûma herf bi herf a ji zimanên din ra di cenga man û nemanê da ye. Li ser xisarên assimilation û auto assimilationê kêm be jî hinek karên berbiçav hene. Ji ber vê yekê, bi vê nivîsê em dixwazin balê bikişînin ser çend peyvên sosret ên ji alîyê xwedîyên wan bi xwe bi navê kurdîya academic (academical Kurdish) dihêne binavkirin.

 

 Gelek peyvên kurdî tenê ji ber ku bi bi farisî, erebî yan jî turkî ra heman peyv in, ji bo ev peyv bi yên wan zimanan ra heman peyv nebin pir caran “zimanzanên kurdî” peyvên van zimanan ên dizanin bi ên nizanin ra guherandine, û bi dilekî xweş ew bi navê peyvên kurdîya sade bi nav kirine. Yekcaran jî synomymên peyvên heman zimanî yên ku di nav gel da nahên zanîn, bi navê peyvên sade yên kurdî hatine bi nav kirin, yên ku di nav gel da dihên zanîn jî bi navê peyvên ne bi kurdî hatine bi nav kirin.

 

Merivên peyvan ji ber xwe dihavêjin, ji zimanekî din herf bi herf tercûmeyî kurdî dikin ji etymologia kurdî û pîvanên linguistic ên zimên haydar ninin. Van merivana pir caran tenê ji ber ku di farisî, erebî, turkî da jî heman peyv hene peyvên kurdî ên xwerû jî havêtine û di şûna wan da peyvên xwe ên sosret bi cih kirine. Numûne, gelek navên meywe di farisî, kurdî û turkî da eynî ne. Ji ber ku kurdên bakurî bi piranî bi erebî nizanin “linguistên” li sadekirina kurdî xebitîne di şûna van navan da navên meywe ên bi erebî wekî kurdîya sade nîşan dane. Ev navên bi erebî li hindik şar û şaroşk û gundên kurdan di zimanê gel da jî hene. Vana peyvên kurdî yên bi koka xwe erebî ne. Ev peyvên xwedî heman mane ên zar û zimanê kurdî bê guman synonymên hev in, ne alternativên hev.

 

Di vî karê ji zimên havêtina peyvên sosret da me peyvên di zimanê gel da hene pêşîyê nivîsîne, û peyvên ji zimanên din ên ku mumkûn e meriv di kurdî da  li gel peyvên heyî bi synonymtî helbisengîne li dû nivîsîne. Ji bo peyvên di kurdî da tune ne, me peyvên ji zimanên hînd û eurûpî û hînd û aryan pêşnîyaz kirine.

 

 

 

BÊJE (ji formê sivikê bibêje, rewşa imperative a fêlê gotin) el λέξη legzî; la sermo, verbum; fr mot, parole; es palabra; it parola; en word, saying; de wort, vokabel; ru слово slova; sa वाचक vaçaka, वचस् vaças, वाचा vaça वाच् vaç; hi शब्द şabd; bn শব্দ şabde; hy բառը bari; fa کلمه kelîme, واژه vaje, گفته gufte; si වචනය vaçinî; ar كلمة kelimeten, قول qewlen; tr kelime, söz; ku vaj, wuşe, gotin, peyv, kelime

 

BÊRÊTÎ (ji tercûma yolsuzluk a turkî) el διαφθορά diafsora; corruptio; it corruzione; fr corruption; sp corrupción; de bestechlichkeit; en corruption; ru коррупция korruptsîya; hy կոռուպցիա koruptsîya; ka კორუფცია koruptsîya; hi भ्रष्टाचार pureştecar; pa ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ prîşetacar bn দুর্নীতি dûrnîtî; fa فساد fêsad; tg Коррупсия korruptsîya; ur بدعنوانی bidenvan; ar فساد fesad; tu yolsuzluk, fesat; ku gendelîtî (gendelî), fêsad, dûrnîtî, corruption

 

BÎNER (ji bîn a kurdî û -er a îngilîzî) el κοινό kîno; la auditorium, auditores, audientia; it pubblico, udienza; fr public, audience; sp público, audiencia; de publikum, audienz; en audience, spectator; ru аудитория audîtorîya; hy հանդիսատես handisates; ka აუდიტორია audîtorîya; hi श्रोतागण şrotagin; pa ਹਾਜ਼ਰੀਨ hazirîn; fa تماشاگر temaşeger, ماشاچي maşaçî, بيننده bînendê, ناظر nazir حضار huzar; tg тамошобинон temaşabînan, тамошобин temaşabîn; ur تماشائی۔  temaşaî, ar مُشاهِد muşahîd, جمهور cumhur; tr seyirci, izleyici; ku temaşekar, temaşebîn, sêrkir sêrkar, bînende

 

BÎRKARÎ el μαθηματικά mathîmatîka; lat mathematica; ru математика matematîka; hy Մաթեմատիկա mat’ematîka; ka მათემატიკა mat’ematîka; fr mathématiques; en mathematics, de mathematik; tr matematik; sa गणित ganîta; bn গণিতশাস্ত্র ganîtaşastra; hi गणित ganît;  fa ریاضیات rîyazîyat; ar رياضيات rîyazîyat; ku mathematic, ganît, rîyazyat

 

CÎNAVK el αντωνυμία antonimia; la pronomen; de pronomen; fr pronom; en pronoun;  arضمیر  zemîr; faضمیرzemîr; gu સર્વનામ servename; bn সর্বনাম şarbonam; hi सर्वनाम servenam; la pronomen; ku servenam, pronom, zemîr

 

CIVAKNASÎ (ji tercûma toplumbilim a turkî) el κοινωνιολογία koinoniologia; ru социология sotsîyologîya; hy սոցիոլոգիա sotsîyologîya; ka სოციოლოგია sotsîyologîya; fr sociologie; de soziologie; faجامعه شناسی cami'e şinasî; tr sosyoloji, toplumbilim; ar علم الإجتماع ‘ulumelîctîma’u; hi नागरिक सास्त्र nagrîksastr; bn সমাজবিজ্ঞান şamacbînyan; pa ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰ samacşastr; ku sociologia, komzanî, îctîmaîyat

 

DAÇEK el πρόθεση prothezî; la praepositio; fr préposition; de präposition; ru препозиция prepazîtsîya; id preposisi; ar  حرف جر  herfê cerr; fa حرف اضافه herfê îzafe,حرف جر hi पूर्वसर्ग pûrveserk; gu પૂર્વવત્ pûrvevet; tg пешакӣ pêşekî; tr edat; ku pûrveserk, pêşekî, preposition; îzafe

 

DARISTAN (ji dar a kurdî û ostan a farsî) el δάσος dasos; la foris, forestis; Ofr forest; fr forêt; OHde forst; de wald, forst; ru лес lîyes, дерево dereva (dar); hv անտառ antar; en forest, wood, jungle; hi जंगल cengl, वन van; bn বন। জংগল vana cangl; ar غابة ghabetun; tr orman, meşe; fa جنگل ، بيشه bîşe, cengl; tg ҷангал cangal; ku darûber, cengel, bûşî (bîşî), mêşe, kelem

 

DENGDER el ψηφοφόρος psîfoforos; la suffragator; fr électeur, voteur; es votante; it elettore; de wähler;  en voter, elector, opinioner;  ru избиратель îzbîratel; hi मतदाता madidata, निर्वाचक nîrvaçak, राय देने वाला ray dene vala; bn ভোটার bhotar; gu મતદાર metedar; pu ਵੋਟਰ votar; fa رای دهنده raydehendê; ar ناخب naxîbun, مقترع muqter’en; tr seçmen; ku dengdar, raydar, hilbijar, xwedîdeng, xwedîray

 

DERBASÎ BE! (ji geçmiş olsun! a tr) de gute Besserung! en get well soon! it guarisci presto! fr guérissez bientôt! fa خوب به زودی! xub be zû dî! hi जल्द ठीक हो जाओ! caid ç’îk hûcao!  bn খুব ভাল হও! kub bale ha’o!; tg Зудтар шифо ёб! zûdter şîfo yob!; ku xwedê şifa xêrê bide! xwedê şifa bide! xwedê zû xweş bike! zû xweş bibe!

 

 DIBISTAN, XWENDEGEH, QUTABXANE el σχολείο sxolîyo; la scholae; de schule; ru школа şkola; ka სკოლა skola; hi स्कूल skûûl; bn স্কুল skûl; pa ਸਕੂਲ skûla; ar مَكْتَب mekteb, مدرسة medrese; fa مکتب mekteb; مدرسه medrese, دبستان dibistan: elementary school; ur: مدرسه medrese; tg мактаб mekteb; tr mektep; ku mekteb, medrese

 

DÎPLOMATKAR el διπλωμάτης dîplomatîs; fr diplomate; es diplomático; it diplomatico; en diplomat; de diplomat; ru дипломат dîplomat; tg дипломатӣ dîplomatî, ka დიპლომატი dîplomatî; fa دیپلمات dîplomat; ar دبلوماسي dîblomasî; tr diplomat, ku diplomat

 

DIRAV, DIRAW (ji navê perê grekan δραχμή draxmî) el παραδάκι paradhakî; av pare; pa pareg;  sa परीवर्त parîvarta; hi पैसे pezê; pa ਪੈਸਾ pesa; la pecunia; fa پاره  pare, pol; tr para, para; ku pare, pere

 

DÎROK, MÊJÛ (ji çîrok, mêjî) el ιστορία îstorîya; ru история îstorîya; ka ისტორია îstorîa; la historia; de histoire, fr histoire, en history,  sa हतिहास hatîhasa, इतिहास îtîhasa; hi इतिहास îtîhas; bn ইতিহাস îtîhaş; ar. تأريخ ta’rîx; az. tarix; fa. تاريخ tarîx; tg. таърих tarîx; ps تاریخ tarîx; tr. tarih; ur: تاریخ tarîx; ku tarîx, îtîhas, history

 

DÎROKNAS el ιστοριογράφος îstorîografos; la historicus; ru историк îstorîk; ka ისტორიკოსი îstorîkosî; sr историчар îstorîçar; fr historien; en historian; de historiker; sa ऐतिहासिक etîhasîka; hi इतिहासकार îtîhaskar; pa ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ îtîhaskar; gu ઇતિહાસકાર îtîhaskar; ar مؤرخ  muerîxun; fa تاریخ شناس tarîxşînas; tg таърихчӣ tarîxçîy; tr tarihçi; ku tarîxkar, îtîhaskar, historyan

 

ERDNÎGARÎ (ji erd û nîgar) el γεωγραφία geografîa; la geographia, ru география geografîa; ka გეოგრაფია geografia; fr geographie; en geography; de geographie; ar جغرافية cughrafîa; fa جغرافیا cughrafîa, جغرافي cughrafî; ur جغرافیہ cughrafîye; tr coğrafya; sa भूगोलशास्त्र bhugolezastre; hi भूगोल bhûgol; ku geographia

 

ERÊNÎ el θετικός thetikos; la positivus; de positiv; en positive; fr postitif, positive; it positivo; es positivo; ru позитивный pozîtîvnîy; fa مثبت ، يقين musbet, yeqîn; hi सकारात्मक sekaratmak; gu હકારાત્મક hekaratmak; pu ਸਕਾਰਾਤਮਕ sekaratmak; ur مثبت musbet;  إيجابي  îcabîyen; tr pozitif, olumlu, müspet;  ku bikêr, lê, musbet, îcabî, positive

 

FERMÎ la officialis; fr officiel; en official; ru официальный ofîtsîal’nîy; ka ოფიციალური op’îts’îyalûrî; ar الرسمية erresmîyetû; fa رسمی resmî; tg расмӣ resmî; ps رسمي resmî; tr resmi; bn সরকারী serekarî; ur سرکاری serkarî; hi आधिकारिक adhîkarêk; pa ਅਧਿਕਾਰੀ edhîkarî; ku resmî, serkarî, official

 

FIROKVAN el πιλότος pîlotos; la fa خلبان xaban, پيلوت  pîlot;  fr pilote; de pilot; en pilot; hi पायलट paylit; pa ਪਾਇਲਟ paylit; ru пилот pîlot; ka პილოტი pîlotî; tr tayyar, pilot; ar طيار teyyarun; ku pilot, teyyar, firyar

 

GENC (ji genç a tr): av yuuan; sa युवन् yuvan; gu યુવાન yuvane;  parthî yuvan; la juvenis; de jung; ru юный yûnîy; es joven; it giovan; fr jeune; mp cuvan; hi जवान cevan; fa جوان cevan; pa ਨੌਜਵਾਨ newcevan; ur نوجوان nûcewan; el νέος neos, tr genç; ku ciwan, nûciwan

 

GIRAV (ji gir + av): el νησί nîsî; la insulam; de insel; it isola; es isla; en island; ru остров ostrov; sa द्वीप dvîpa; hi द्वीप dvîp; bn দ্বীপ dbîpa; pa ਟਾਪੂ tapû; gu ટાપુ tapu;  ar جزيرة cezîre; fa ابخست ، جزيره abxest, cezîre; ur جزيره cezîra; ku cezîr, avxest, dvîp, insul 

 

GIŞTPIRSÎ el δημοψήφισμα dîmopsîfîsma; ka რეფერენდუმი reperendûmî; la referendum; de referendum; ru референдум referendum; id refererendum;  fa رفراندم referandum; tr referandum; ku referendum 

 

HEVJÎN ar زوجة zewceten; hy կին kîn; sa पत्नी patnî; hi पत्नी patnî; bn স্ত্রী strî;  pa ਪਤਨੀ patnî; cs žena el γυναίκα gîneka fa زن zen  hr žena ja zna; pl żona ru жена jena; sr жена jena; sk žena sl žena tg зан zen; ku jin, afret, pîrek, kuflet, bermalî, keybanû (kebanî, kewanî)

 

HEVNÊRÎN (ji hemfikir a turkî) el ομοειδής omoeidis; la tam unanimem, concordis; it che ha le stesse idee; fr du même avis ; sp de la misma opinión; de gleichgesinnt; en like-minded; ru согласованный soglasovannîy, единомышленника yedinomişlennika; hi दिलकश dîlkiş; bn সদৃশমনা şadişamane; pa ਸਮਾਨ semane; ar نفس المزاج  nifsilmizacî, نفس الرأى  nifsilraî; fa متفکر mutefikr; tr hemfikir; ku lihev, mutefikr, hemfikr, dîlkiş, semane

 

   

 

HEVOK el πρόταση protasî; ru предложение predlojenîyi; de satz; en sentence; da sætning; fr phrase; sa वाक्य vakya, वाच् vaç; hi वाक्य vakya; bn বাক্য baku; pa ਵਾਕ vaki;  ar جملة cumle, fa جمله cumle; tr cümle; ur جمله  cumle; ku cumle; vakya, vaç

 

HEVRÊ el σύντροφος sintrofos; la comes, sodalist, socius; it compagno/a, camerata; fr. camarade; es camarada; de kamerad, genosse; en comerade; ru товарищ tavariş; ar رفيق refiq; fa همراه hemrah, رفيق  refiq; hi साथी sati; bn সহচর,  şahuçar, tr yoldaş, ku rêheval, heval, hemrah

 

 

 

KONGIR el κογκρέσο konkreso, κογγρέσο kongreso; la congressus; it congresso; es congreso; de kongress; en congress; ka კონგრესი k’ongresi; ru конгресс kongress; en congress; fr congrès; कांग्रेस kangres; pa ਕਾਂਗਰਸ kangreşa; bn কংগ্রেস kongreş; ku congress

 

 KUJER (ji kuj a kurdî û -er a îngilîzî) hy մարդասպանին mardaspanin; da morder; et mõrvar; nl moordenaar; de mörder; en murderer; fr meurtre; ar قاتل qatelun; pa ਕਾਤਲ katel; ps قاتل qatil; fa قتل qetil, خونی xûnî,کشنده kuşende; hi हत्यारा hetyara, खूनी khûnî; bn খুনী xunî; gu ખૂની xûnî; ku xwînî, mêrkuj, kujende, qetil

 

LI … GERÎN, LÊGERÎN (ji tercûma aramak a turkî) el τηλεφωνώ tilefono; de telefonieren, anrufen; it chiamare, telefonare; fr téléphoner; en phone, call; ka ტელეფონით t’eleponit; ru звонить по телефону zvonit pa telefonu; hi फोन करने के लिए fon kirine ki lie; pa ਫੋਨ ਕਰਨ ਲਈ foni kirine lai; bn টেলিফোন করা telifone kiri; tr telefon etmek, aramak; fa تلفن کردن  telefon kerden; ku telephon kirin, tel kirin, li telê xistin

 

LÊGERÎNER el ερευνητής erevnîtîs; la indagator; de forscher; en researcher; fr chercheur; es investigador; it ricercatore; ru Исследователь îslêdovatêl; hi शोधकर्ता şûdkirta, अनुसंधानकर्ता anusandankerta; pu ਖੋਜਕਾਰ khojkar;  fa پژوهشگر pejûhêşger; ar الباحث el bahîsû; tr araştırmacı; ku kockar, pejûhêşkar, lêger

 

LÊKER (bi lêk- a fêlê kurdî lêkirin û -er a îngilîzî û ji tercûma yüklem a turkî) la verbum; es verbo; fr verbe; de verb; en verb; sa क्रिया krîya; bn ক্রিয়া krîya; क्रिया krîya; pa ਕਿਰਿਆ krîya;   ar  فعل fi'l; az fe'l; fa فعل fê'l; tg феъл fel; tr fiil; ur فعل fe'l; ku fêl, krîya, verb

 

 LÊNÛS  de notizbuch; en notebook; bn নোটবই notbî; gu નોટબુક notabûka; ka ნოუთბუქი nûtbûkî; ru блокнот bloknot; sa टिप्पणीपुस्तिका tîppanîpûstîka; hi  ar. دفتر defter; aramî:  דפתרא diphterā; fa. دفتر  defter; Oel: διφθέρα diphthéra; tr defter; ku. defter, notebook, bloknot

 

LI XWE BAŞ BINIHÊRE (ji tercûma kendine iyi bak a turkî) la cura te; it riguardati, prenditi cura di te; fr prendre soin de toi, prenez soin de vous; en take care, take care of you, take care of yourself; de pass auf dich auf; es cuídate, cuidate, ru Береги себя beregî sebîya; hi अपना ख्याल रखें apna kyal rakin; ar اعتن بنفسك e’tenî binefsîkun fa مراقب خودت باش meraqbixudet baş; tr kendine iyi bak; ku li xwe mêze bike, li xwe binihêre, qîmeta canê xwe bizanibe  

 

 MAKEZAGON (ji mak a kurdî û закон zakon a bg, ji tercûma anayasa turkî) el σύνταγμα sîntagma; la constitutionis, fr constitution; en consitution; de konstitution; ru конституции konstututsîî; ka კონსტიტუცია konstîtutsîya; sa संविधान senvîtana; hi संविधान senvîtan; bn সংবিধান şanvîdan; pa ਸੰਵਿਧਾਨ savîdan; ar دستور dustûr, fa قانون اساسي qanûnê esasî, ofa destwer, ku destûr, qanûnê esasî, senvîtan, constitution

 

MÎNAK, WEKOK el παράδειγμα paradigma; la exempli gratia; fr par exemple; en exemple; my nemûner; ar مثال mîsalun; fa نمونه numûne; hi नमूना nemûna; bn নমুনা nemûna; pa ਨਮੂਨਾ nemûna; ur نمونہ nemûne; tr numune; tg намуна nemûne; gu નમૂનો nemûno; ka ნიმუში nimûşî; hy նմուշ nemûş; ku numûne, mîsal

 

NERÊNÎ el αρνητικός arnîtîkos; la negativus; de negativ; en negative; fr negatif, negative; it negativo; es negativo; негативный negatîvnîy; hi नकारात्मक nakaratmak; gu નકારાત્મક nakaratmak, pu ਨੈਗੇਟਿਵ negêtîva; fa منفي menfi; ur منفی menfî; ar نفي  nefîyun, سَلْبِيٌّ silbî; tr menfî, negatîf, olumsuz; ku bêkêr, nelê, menfî, negative

 

NETEWE el έθνος ethnos; la natio; fr nation; es nación; de nation; en nation; sv nation; ru нация natsîya; sa राष्ट्र rastr; hi राष्ट्र raştr; bn জাতি catî; gu રાષ્ટ્ર raştr; pa ਰਾਸ਼ਟਰ raşetr; ar ملّة mille(t), قوم qewmun, الأمة el ummetû; arm מִלָּה milla; az millət; fa ملت  milet, قوم qewm; امت umet; ps ملت milet; tg миллат millat; tr millet, kavim; ur قوم qewm; ku milet, qewm, nation

 

NÛÇE (ji nû û çêbûn) el Νέα nea; la nuntium; it notizia; en news; fr nouvelle; es noticias; sv nyheter; ru Новости novostî; sa वार्ता varta; hi समाचार semaçar, ख़बर khabir; bn খবর habir; gu સમાચાર semaçar; arأخبار,خبر  exbar xeber; fa اخبار exbar, خبر xeber; tg ахбор axbor tr haberler ur  خبریں xeberîn; ku hay, xeber, hewal, dengûbas

 

NÛSER (ji nivîs (nûs) a kurdî û -er a îngilîzî) el συγγραφέας sîngrafeas; la auctor; it scrittore, autore; fr écrivain, auteur; sp autor, escritor; de autor, schriftsteller, schreiber; en author, writer, ru писатель pîsatîl, автор avtor; ka ავტორი avtir, მწერალი mts’eralî; hy գրող gerohe; hi लेखक lekak, bn লেখক lekxk; fa نویسنده nevîsendê, نگارنده nîgarendê, tg нависанда nevîsende; ps لیکوال  lîkual;  ur مصنف  musennîf, ar كاتب  katîbun, مؤلف  muellîfun; tr yazar, müellif; ku nivîskar, nivîsende, nîgarende

 

OL (ji yol a turkî) la religio, fr religion, de religion; en religion;  ru религия relîgîya; ka რელიგია relîgîya; sa धर्म dharm; hi धर्म dharm; bn ধর্ম xarm; pa ਧਰਮ dharm; av deêna; ofa dêna; peh dên; fa  دین dîn; ar دین dîn; tg дин dîn; tr din; ur دین dîn; ku dîn

 

PARÊZER (ji parastin a kurdî û -er a îngilîzî.) ar محام muhamun; tg ҳимоягар hîmayakar; de anwalt: en lawyer; sa अधिवक्त्री adhivaktri, la advocatus; ru адвокат advokat; it avvocato; fr avocat; es abogado; tr avukat, vekil; hi वकील vekîl; ps وكيل vekîl; ur وکیل vekîl; ku awqat (ebûqat), vekîl

 

 PARÊZGA (ji terc. محافظة erebî) la provinciae; fr province; en province; de provinz; sa मण्डल mangele; hi प्रांत prant; gu પ્રાંત prant; bn প্রদেশ pradeşa; pa ਸੂਬੇ şûbe; el  ar المحافظة el muhafeze, ولاية wulayet; fa استان, ايالت ,  ولا يت ostan, eyalet, vîlayet; tr il, vilayet; ku wulayet, prant, province

 

PÊNÛS  Ola petna, pesna; Mla penna, pinna; Ofr penne; en pen; gu પેન pene; ru перо pero, ручка rûçka; el στυλό stîlo; fr stylo, plume; es pisa; sa लेखनी lêxanî; hi कलम kelem; কলম qelem; pa ਕਲਮ kelem; Oel κάλαμος kálamos; la calamus; ka კალამი k’alamî; ar. قلم qelem; aramî qelema;  fa. قلم qelem, خامه xame; tr. kalem; ku. qelem, xame, kelem

 

PÊVAJO (ji terc. süreç a turkî) la processus; es proceso; Ofr proces; fr procès; de prozess, verarbeiten; en process; ru процесс pratses; ka პროცესი; sa प्रक्रिया prakrîya; hi प्रक्रिया prakrîya; bn প্রক্রিয়া prokrîya; pa ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ prakîrîya; gu પ્રક્રિયા prakrîya; ar عملية 'emeliyeten; fa مرحله merhele; tr merhale süreç; ku merhele, process, prakrîya

 

PEYMANGEH (ji terc. معهد me’ehedun a erebî) ar معهد me’ahedun; hi संस्थान senstan; gu સંસ્થા sensta; bn প্রতিষ্ঠান pratîştan; el ινστιτούτο înstîtoûto; la institutum; de institut; fr institut; en institut; fa موسسه muvesese; ru институт înstîtût; ka ინსტიტუტი înstîtutî; hy ինստիտուտ înstîtut; ur انسٹی ٹیوٹ enstîtyût; ku institut, senstan, muwesese

 

PIRTÛK, PERTÛK el βιβλίο vîvlîyo; la liber; es libro; fr livre, es sa पुस्तक pûstak; hi किताब  kîtaab, पुस्तक pûstak; bn পুস্তক pûstak, খাতা hata; de buch; en book; pa ਬੁੱਕ bûk; gu પુસ્તક pûstak; arكتاب  kîtab; fa كتاب kêtab; ps كتاب kêtab; tr kitap; tg китоб kîtab; ur. کتاب kêtab; par nibêg; mfa nameh, madeyan; ku kitêb, kîtab, nibêg, nameh, pûstak

 

 

 

PÎT (ji metathesa тип a rûskî):  el xαρακτήρας xaraktîras; la character, littera; es letra, tipo, carácter; fr  lettre, caractère; en letter, type, character; de buchstabe; ru тип tîp, буква bûkva, литера lîtera, шрифт şrîft; ka ტიპი tîpî; hy տիպ tîp; sa अक्षर akşer; hi अक्षर akşer; gu અક્ષર akşer; ar حرف herfe; fa حرف herf; id huruf; tg ҳарф harf; tr harf; ur حرف herf; ku herf, tîp, akşer; character, letter

 

POST (ji tercûma post (n.2) a îngilîzî.) el Θέση thesî; la positum, postum; en post, job; de posten; fr poste, position; hi व्यवसाय vîyevesay; ar منصب mensîbun; fa منصب mensêb, مقام  meqam, شغل şuxul; tu iş, meslek; ku kar, meqam, şuxul, meslek

 

RASTNIVÎS el ορθογραφία orthografîa; la orthographia; ru орфография arfagrafîa; ka ორთოგრაფია ortograpîa; de orthographie; ar علم الإملاء alimelîmla’; fa املاء  îmla; hi इमला îmla; tu imla; ku orthographia, îmla

 

RENGDÊR, HEVALNAV el επίθετο epitheto; la adjective; fr adjective; de adjektive; en adjective; sa विशेषन vîzesan; विशेषण vîşeşan; bn বিশেষণ bîşeşan; pa ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ vîşeşan; si විශේෂණයකි vîşeşinikî; gu વિશેષણ vîşeşan; ar صفة sife; az sifət; fa صفت sifet; ps صفت sifet; id: kata sifat; tg сифат sîfat; tr sıfat; ur صفت sifet; ku sifet, vîşeşan (wuşeşan), adjective, epithet

 

RENGPÎŞE, HOKER, WÊKXER  el επίρρημα epîrrîma; la adverbium; fr adverbe, en adverb; de adverb; sa क्रियाविशेषण krîyavîzeşan; hi क्रिया विशेषण krîya vîşeşan; bn বিশেষণের বিশেষণ vîşeşanêr vîşeşan; gu ક્રિયાવિશેષણ krîyavîşeşan;  ar ظرف zerf; az zərf; fa ظرف zerf; tg зарф zarf; tr zarf; ku zerf, adverb, vîşeşana krîya (wûşeşana krîya)

 

RÊZIMAN el γραμματική grammatîkî; la grammatica; ru грамматика grammatîka; de grammatik; fr grammaire; en grammar; sa व्याकरण vyakarana; hi व्याकरण vyakarana; ar صرف ونحو serfî we nehwe; fa دستور زبان destûrê zeban, گرامر  gramer, صرف و نحو serf ve nehv; tr gramer, dilbilgisi; ku grammatica, serfûnehw  

 

ROJBÛN, ROJBÛYÎN el γενέθλια genethlîya; la natalem, natalis, dies natalis; fr anniversaire; de geburtstag; en birthday; ru день рождения dîn rojdenîa; ar عيد الميلاد ‘eyd elmîlad; fa زادروز zadrûz, روز تولد rûz told,جشن تولد  ceşnê rûz told, ميلاد mîlad; sa जन्मदिनम् cenmedinem;  hi जन्मदिन cenmidîn, सालगिरह salgîra, वर्षगांठ verşgant: anniversary; bn জন্মদিন canmudîn; pa ਜਨਮਦਿਨ cenmidîn; ku mewlûd; zadroj, salger, canmudîn; jidayîkbûyîn

 

ROJGER (ji roj û ger) el πλανήτης planitis; la planet; fr planète; es planeta; de planet; en planet; ru планета planeta; ka პლანეტა planeta; si ග්රහලෝකය grahalokey; sa ग्रह grah, hi ग्रह grah; bn গ্রহ grah; gu ગ્રહ grah; pa ਗ੍ਰਹਿ grahî; ar كوكب kewkebî; fa سیاره seyare; ku planet, grah, mêzîn (ji zimanê gel), kewkeb, seyare

 

SEDEM (ji صدمة a erebî a dihêt mana şok û tesîr) el Λόγος logos; la ratio; de ratio; fr raison; en reason; ru резон rezon; sa करण karan; hi कारण karin; bn কারণ karin; gu કારણ karin; pa ਕਾਰਨ  karin; es motivo; ar سبب sebeb; az səbəb; fa سبب sebeb; kk себеп sebep; ms sebab; so sababta; tg сабаб (sabab); tr sebep; ku sebeb, karin, motiv

 

ŞOPÎNER el οπαδός opados; la sectator, discipulus, assecula; fr disciple, admirateur, ru последователь posledovatel,  ar تابع tabi’, المريد elmurîdû: disciple; hi अनुगामी anûgamî; bn অনুগামী anûgamî; gu અનુયાયી anûyayî; si අනුගාමිකයෙක් anûgamîkayek; pa pedwezen; mp pesanîg; fa دنبالگر، denbalger, پيرو peyrev; tg пайрав peyrev; ku peyrew, pedvezen, murîd

 

VEBÊJER (ji prefixa ve-, ji  imperative a bêj (bibêje, bibêjin) û suffixa -er a îngilîzî) el αφηγητής afîgîtîs: çîrokbêj; ru рассказчик raskazçîk; la narrator: çîrokbêj, fabulator: qisebêj, çîrokbêj; fr narrateur, raconteur, récitant; en narrator, gu નેરેટર nêrêtar; storyteller, taleteller, teller; pa ਕਥਾਕਾਰ kitakar; sa कथक ktak; bn কথক ktak; hi कथावाचक ktavaçak; si කථාව kitav; ar راوي rawiya; fa راوی  rawî, گوينده goyende, قصه گو qisego: qisebêj, çîrokbêj, داستان سرا  destansra: destanbêj; id rawi; ur راوی rawî; ku çîrokbêj, qisebêj, destanbêj, vatox, goyende, narrator, ktak, rawî

 

WÊJE (ji variantek imperativa fêlê gotin) el βιβλιογραφία vîvlîyografîya, λογοτεχνία logotexnîya, φιλολογία philologia; la literatura; es literatura; fr littérature, en literature ; de literatur, ru литература lîteratûra; ka ლიტერატურა lîteratûra; sa साहित्य sahîtîya; hi साहित्य sahîtîya, bn সাহিত্য şahîto; pa ਸਾਹਿਤ sahît; gu સાહિત્ય sahîtîya; si සාහිත්යය sahîtî; ar أدب edeb; fa ادبیات edebiyat; tg адабиёт adabiyot; tr edebiyat; ur ادب edeb; ku edebîyat, şahîtî, literatur, philologia

 

WERGER el μετάφραση metafrasî; de übersetzung; la translatio, interpretatio, liber translatus; en translation;  it traduzione; es traducción; fr traduction; ru трансляция translîyatsîya, перевод pêrêvod; sa अनुवाद anûvad; hi अनुवाद anûvad, bn অনুবাদ anûbad; pa ਅਨੁਵਾਦ anûvad; gu anûvad;   aramî תַרְגּוּם tergûm; ar ترجمة  terceme; ka თარგმანი targmanî; hy թարգմանություն t'argmanut'yun; fa ترجمه tercume; tg тарҷумаи tarcûmaî; tr tercüme; ku tercûme, wergerandin, qelibandin, anûvad, translation

 

WERGÊR el μεταφράστης metafrastîs; ru переводчик pêrêvodçik; la translator; Ofr translater; en translator; it traduttore; es traductor; sa अनुवादक anûvadak; hi अनुवादक anûvadak; bn ûnûbadak; pa ਅਨੁਵਾਦਕ anûvadak; gu અનુવાદક anûvadak; ar مترجم mûtercîmun; fa مترجم mutercîm, ترجمان tercuman, دیلماج  dîlmaç, بر گرداننده bergerdanende; tg тарҷума tercûma; tr mütercim, tercüman, dilmaç, çevirmen; ur مترجم mutercîm; in penterjemah; hy թարգմանիչ targmanîh; ka თარჯიმანი tarcîmanî; ku tercûman, mutercîm, dîlmaç, wergerzan (ji bergerdanenende), enovak (ji anûvadak), traductor

 

XWÎNER (ji -xwîn a “xwendin” a kurdî û -er a îngilîzî) el αναγνώστης anagnostis; la lector, legens, recitator, anagnostes; fr lecteur; es lector; en reader; de leser, vorleser; ru читатель çîtatel’; hi पाठक patik; bn পাঠক paçuk; si පාඨකයා patikê; ar قارئ qarî; tr okur; farsî خواننده xanende, قارئ qarî; tacîkî хонанда xonanda; kurdî xwende, xwendevan

 

ZAGON Oel κανων kanon; el νόμος nomos; la iuris; de jura; es ley; it legge; fr lois; en law; ru закон zakon; bg закон zakon; sa विधि vîdhî; bn আইন aîn; gu કાયદો kayedo; pu ਕਾਨੂੰਨ kanûn; hi कानून kaanuun, ka კანონი kanonî; tr kanun; ar قانون qanûn, fa قانون qanûn, ur قانون qanûn; ps قانون qanûn; tg қонуни qonûnî, ku qanûn

 

ZANIST (ji zanîna kurdî û -ist a ingilîzî û fransizî)  el γνώση gnosî; de wissenschaft; la scientia; fr science, savoir; en science, knowledge; ps ساینس sayins; es ciencie; it scienza; ru наука nauka, знание znanîye; sa विज्ञान vîgîan; hi विज्ञान vîgîan; bn বিজ্ঞান bîgîan; pa ਵਿਗਿਆਨ vîgîan; gu વિજ્ઞાન vîgan; si විද්යාව vîdîyawi; ar علم ‘ulm; fa علم îlm, دانش daniş; ur علم ‘ulm., id ilmu; tg илм îlm; tr ilim; bilim; ku îlm, zanîn, zaniş 

 

ZIMANÊ ZIKMAKÎ el μητρική γλώσσα mîtrîkî glossa; la mater lingua; fr langue maternelle; es lengua materna; it lingua madre; en mother tongue; de muttersprache; sa, hi मातृ भाषा matr bhaşa, bn মাতৃভাষা mtrbhaşa; gu માતૃભાષા matrbhaşa; pu ਮਾਤ ਭਾਸ਼ਾ mati bhaşa; si මව් භාෂාව maubhaşawi; hy մայրենի լեզու mayrenî lezû; fa زبان مادری zebanê maderi; ku zimanê maderî

 

Not 1: Me peyvên bi formên xwe yên gran xwedî phonemên /h/ û /ɵ/ (herfên h û u) bi hawayê wan ê sivik nenivîsîn. Numûnên formê gran: hanîn, nahê, nahên, dihê, dihên, bihê, bihên, haşbûn, hewqas, hawa, hêvar; dunya, wusan, numûne, turkî, mumkûn. Bi heman rêzê numûnên formê sivikê van peyvan: anîn, nayê, nayên, tê, tên, bê, bên, aşbûn, ewqas, awa, êvar, dinya, wisan, nimûne, tirkî, mimkûn. Peyvên bi formên gran hatine nivîsandin bi formên sivik jî dihên xwendin. Ji van peyvan hanîn, bihê, bihên, dihê, dihên, nahê, nahên, haşitî hema hema li her derê êdî tenê bi formê xwe yê sivik dihên telafûzkirin.

Not 2: Me peyvên ji zimanên latinî, îngilîzî û fransizî ketine kurdî wekî xwe nivîsin, ne bi elîfba phonetic a Celadet Alî Bedirxan. Ji nivîsîna latinî, îngilîzî û fransizî me bi granî hawayê nivîsîna latinî û îngilîzî tercîh kirîye. Çimkî nivîsîna bi hawayê van zimanan pirtir li phonetica kurdî dihê. Dema em peyvên ji latinî, fransizî û îngilîzî -hinek paşgirên xusûsî, accent û herfên taybet ne tê da- bê guherîn wekî xwe dinivîsin, ev peyv ne tenê manên xwe, gîyan û durûvên xwe jî diparêzin. Numûne: football, leader, gilette, gendarme, coup d'Etat, de facto. Dema ev peyv fûtbol, lîder, cilêt, cenderme, kûdeta, defakto dihên nivîsîn bê şemal û bê gîyan dimînin. Çimkî football ji foot û ball, leader ji lead û -er, gilette ji navê Monsieur Gilettte, gendarme ji gens û d'arme, coup d'Etat ji coup û d'Etat, de facto ji de û facto pêk tên; fût û bol, lîd û -er, cen û derme, û deta, cilêt peyvên bê durûv û bê bê gîyan in. Ji ber ku turk û çend miletên din bi vî hawayî van peyvan dinivîsin, kurd ne neçar in mîna wan binivîsin.

 

 

 


        

Parvekirin: Raif Yaman
Xwendin: 1181
Dem: Hêzîran 1, 2019
Beş: Zimannasî
Parve bike:         
Naverokên Navdar
PEYV Û GOTINÊN SOSRET

  Kurdî ji destpêka sedsala bîstan bi vir da bi assimilation, integration û ji çaryeka dawîn a vê sedsalê   

Hêzîran 1, 2019
Platonê Leşker

"Şikir ji Xwedê re ku ez ne ji neteweyek dî me, Yewnan im; ne kole me azad im; ne jin im zilam im û şikir ji Xwedê re ji serdema Sokrate   

Hêzîran 12, 2019
Nîqaşkirina “Rêbera Rastnivîsînê” didome

Qamişlo Di çarçoveya rêzecivînên ku ji bo nîqaşkirina “Rêbera Rastnivîsînê” da d   

Êlûn 14, 2019
Kiwix: Wîkîpediyaya Off-line

Li Tirkiyê hemû malperên Wîkîpediya astengkirî ye û Îran bi taybetî ya kurdî asteng dike. Lê b   

Adar 13, 2019
SZK awayê resen ê bazinedaçekan (da, ra, ve) erê dike

Qamişlo Rêzecivînên ku Sazîya Zimanê Kurdî (SZK) bi armanca standardkirina rastnivîsîna kurmancî û    

Êlûn 28, 2019
Zimanê Dê

  Zimanê dê naçilmise Dibişkivehê şîn dibe Zimanê dê gul-sosin e Bîhna xweş timê dide.      

Gulan 15, 2019